sıkışan zaman ve performans

16711539_1412326445452302_4610750660006009114_n

Son günler çok yoğun geçiyor burada, ilk aylarımda zamanı oldukça yavaş, uzun uzun geçirirken şimdi her şeyi hızlandırmam gerekiyor. Projeye yeni yeni başlıyorum gibi hissediyorum, bundan öncesi bir tür girişememe haliymiş gibi. Bir türlü oluşamayan fikirler ve performansın genel çerçevesi, bulunamayan insanlar. Şimdi her şey tamamlanıyor ve artık daha hızlı hareket etmek gerekiyor. Video, fotoğraf ve performanstan oluşacak bir etkinlik düşünüyorum mart ayının ortalarında. Fotoğraf ve videoyu ayrı, performansı ayrı yapayım diye düşünüyordum. Burada fikrimi anlattığım müzisyen ve şu anda bir çağdaş dans performans festivali düzenleyen Marine Karoyan’la konuştuğumda birleştirmenin de iyi bir fikir olabileceğini düşündüm. Aklıma gelmişti bu tabii, ama birleştirmek zor bir iş ve düzgün yapılmadığında çok çiğ bir hal alabiliyor. Bu zorluk ve riski almak istemeyip hemen aklımdan kovmuştum o düşünceyi sanırım. Bedenlere odaklanayım diye. Bir de zor işlerden kaçıyor gibi bir hal seziyorum kendimde ara ara. Şimdi bir gözatacağım videolara, ne çıkabilir diye. Tabii yansıtacağım video ve buradaki yaşadıklarımı anlatacağım video ayrı şeyler aslında. O yüzden sanırım hala iki etkinlik yapmak mantıklı olacak. Performans bittikten sonra bir de arkasından video izletmek nasıl olur bilemiyorum. Belki performansın sonunda gösterilen bir video değil de o mekanda sürekli dönen bir video şeklinde olabilir.  Bu fotoğraflar birkaç hafta önce yaptığımız performanstan. Bu mekanı kullanabiliriz yine diye düşünüyoruz. Aslında çoktan konuşup kararlaştırdık gibi de henüz kesin dönmeseler de. Aynı mekanda sahne de var, sahne mi açık alan mı karar  vermek gerekiyor. Burada insanların izlemesi biraz zor oluyor, farklı bir izleme düzeni düşünmek gerek, belki çember.

16640685_1412327718785508_1425651510379308413_n

Performans fikirlerime gelince,

Hala ham fikirler. Üzerinde çalışıp denemek gerekiyor. Şimdilik 3 kişiyiz çekirdek ekip olarak. Başta daha kalabalık olmayı istiyordum ama ne kadar kalabalık o kadar zor oluyor buluşmak, aradaki ilişkiyi yakalamak ve az zamanın kalmış olması da bizi böyle bir seçime itti. Seçim de sayılmaz henüz, performans netleşmediği için. Belki arada dahil olanlar olur. Mesela dünkü çalışmamıza Tigranuhi geldi, bedensel engelli, o da bize katıldı, farklılıkları içeren davet eden onlarla beraber olan bir performans olmasını istiyoruz bunun.

Yapmak istediğim şey halk danslarından figürler almak değil de oradaki hissi geçirmek, o beraber olma halini. Halk danslarının temel yapıtaşlarını kullanmak. Halk danslarında eğer hareketleri bilmiyorsan bocalayıp o beraberliğin getirdiği hissin içine giremiyorsun. Aynı dalgaya düşemiyorsun diğerleriyle. Hareketleri hiç bilmeyen biri de o enerjinin bir parçası olabilir mi? Halk danslarının bana önemli gelen yapıtaşları şöyle;

  • ses (nidalar enerjiyi çok yükseltiyor)
  • eller (bağlantıyı sağlıyor)
  • bedenin dikeydeki hareketi (zıplama, diz kırma, titreşim halinde beden.)
  • tekrar (hipnotik bir etki yaratıyor)
  • salınım (ellerin, ayakların, bedenin salınımı. Bedensel bir hissi var salınımın, gondola bindiğinde hissettiğin şeye benzer. Tekrarla iç içe salınım. Güçlü bir hissi var. )
  • çember, çizgi, yarıçember gibi dizilme şekilleri

Günlük hayatta ve sahnedeyken çok farklı halk dansları. Düğündeki samimiyeti sahnede bulmak zor. Orada üzerine başka kılıflar geçiyor. Birden bir ırkın dansı oluveriyor. Düğünde içine öyle duygular pek girmezken. Bir oyun düğünlerdeki, sokaklardaki dans. Devlet danslara el atıp araştırıp, kıyafetler giydirip işte böyle sunulacak deyince oyun olmaktan çıkıyor. Başka bir şey oluyor. Biz bu oyun halini koruyabilir miyiz bir performans sunarken?

Halk danslarından bazı figürleri alıp dönüştürebiliriz belki tekrarlarla diye düşündüm. Dün bunu denedik, ama tam aradığım şey bu değil diye düşündüm.

16712065_1412326602118953_4883075415362689704_nHalk danslarındaki beraberlik hissi nereden geliyor ve biz bu beraberlik hissini aynı hareketi yapmaktan başka hangi yollarla yakalayabiliriz? Farklı ve birarada olmanın yolları neler? Halk danslarında insanlar dokunarak biraraya geliyorlar. Eller bağlantıyı sağlıyor ve belki bazen ses. Başka ne gibi yollar var biraraya gelmek için? Ses, göz kontağı, zihinsel, birlikte hareket ederek, ritim ve hikaye ilk aklıma gelenler. İki beden nasıl bir araya gelir? Bedenler nasıl bir araya gelir? Hasmik, Sona, Tigranuhi ve diğerleriyle çalışmalar boyunca denemek istediğim bu. Performans aslında sonucu için hazırlanan bir şey değil de bu sürecin sonucundaki deneyimlerden çıkan bir şey olsun istiyorum. Hareket nereye gider, bizi nereye götürür? Bir şey hazırlamak için hazırlamak değil, bir şeyler deneyip bulduklarımızı sunmak gibi.

Dünkü çalışmamızdan sonra Hasmik ve Sona’yla konuşurken şöyle notlar çıktı. Temel olarak tekrarlayan hareket, nakarat çalışmıştık.

Saf hareketle iletişimi hissetmek, Hasmik bazen bunu hissettiğini söyledi. Duygusal, zihinsel hiçbir şey hissetmediğini ama bedenlerin iletişimini hissettiğini. Böyle olunca önyargılar da kalkıyor dedi.

Sona hareket kendi akıyor, hikaye süreçle geliyor. Düşünülüp yaratılan bir hikaye yok ama hikaye kendiliğinden oluşuyor gibi dedi. Hasmik bu hikayelerden hangilerini performansta kullanacağımızı seçmeliyiz bence dedi. Onun aklına şarkılar, kelimeler gelmiş ama çıkarmamış bunları içinden. Sona bilinçaltıyla ilgili birşeyler var bu nakaratta diyor. Ben bir ara Hasmik’le bir makine yarattığımızı hissettiğimi söylüyorum. Bir hareket makinesi. Deleuze’le Guattari’ye selam olsun. (Of the Refrain makalesi az performans çıkartmadı 🙂 Halk danslarında karnında birşeyler hissettiğinden bahsediyor Hasmik. Bir enerji, sıcaklık. Aynısını çağdaş dansla yakalayabiliyor musun diyorum. Farklı olduğunu söylüyor. Çağdaş dansta seni hareket etmeye iten biri yok. Ama geleneksel danslarda bir birliksin, o hareketleri yapmalısın, seni iten birileri var hareket etmeye. Eller tutulu, orada hareket etmek zorundasın çemberin içindeysen. Sona hareket senin hareketin değil ama senin hareketin oluyor gibi birşeyler söylüyor. Ben çok yorgunum, düşünemiyorum o sırada çok bir şey. Hrant Dink Vakfı röportajı, kamera tamiri (evet neyse ki tamir oldu!) , pazar alışverişi, Ermenice kursu, halk dansları ziyareti, sokaklarda dolanma, performans fikirlerine yoğunlaşma, halk danslarını tek elinde bulunduran Karin grubunun kurucusuyla küçük bir görüşme derken haftasonu gelmiş. Burada benim için haftanın başı sonu yok tabii. Ankara’da da çok farklı değildiyse de.

Gagik Ginosyan halk dansçısı ile konuşmamdan şöyle notlar çıktı;

15 yıldır varmış sanırım Karin, aslında fizik okumuş Ginosyan. Üniversitede halk dansları yapıyormuş. Sonra açık alanlarda dans etmeye başlamışlar. Önce eğitmenler katılımcılardan çokmuş. Şimdi 1000 – 2000 kişinin olduğu etkinliklerden bahsediyorlar. Karin Erzurum’un eski adı. Karanik’ten geliyormuş. Eski bir Ermeni lorduymuş Karanik. Sovyet etkisinin kültürleri yok ettiğinden bastırdığından bahsediyor Ginosyan. Köle olduğun zaman gücünü bilmiyorsun, kimsin nereden geliyorsun bunları bilmek önemli diyor. Irk önemli mi diye soruyorum halk danslarında. Önemli çünkü aynı şeyi hissediyorsun, neden dans ettiğini biliyorsun içinde diyor. Mesela bir kadın varmış diasporadan sadece büyükannesi Ermeni’ymiş. Onun dans edemeyeceğini düşünmüştük ama içinde o ruh vardı ve çok hızlı öğrendi dedi. Birliği arttırmak ırktan önemli diye ekledi sonlarına doğru konuşmanın. Hareketler çok önemli enerjiyi veren onlar diyor. Halk oyunlarındaki bütün koreografiler neredeyse Ginosyan’a aitmiş. Şimdi şimdi öğrencileri de yeni koreografiler yapmaya başlıyorlarmış. Anadolu danslarının Yunan, Ermeni ve Arap danslarından çok etkilendiğini söylüyor. Barları biliyorsun diyor, Ermenice ‘de bar dans demek. Ermeni danslarının Kafkas danslarından çok farklı olduğunu söylüyor. Sovyet etkisiyle Kafkas danslarından etkilenmeye başladığını anlatıyor. Eller enerjiyi aktarıyor diyor. Bedenin dikey hareketi de önemli diyor. Yerde kötü güçlerin, yukarıda iyi güçlerin olduğuna inanılırmış. Yere vurmak kötü ruhları defetmek anlamına geliyormuş ve giderek yükselerek iyi ruhlara ulaşmayı anlatıyormuş bu danslar Ginosyan’ın anlatışına göre.

 

fotoğraflar buradan,

yaptığımız performans hakkında genel bilgiler de şuradan.

 

 

 

 

Advertisements
sıkışan zaman ve performans

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s